بیماری های عروق کرونری

كليات بيماري
انواع مختلف سندرم حاد كرونري
بيماري عروق كرونري چگونه تشخيص داده مي‌شود؟
عوامل خطر ابتلا به بيماري عروق كرونري
بيماري عروق كرونري چگونه درمان مي‌شود؟

 

كليات بيماري

قلب شما يك پمپ عضلاني قوي است كه وظيفه ي پمپاژ روزانه حدود 11000 ليتر خون را به عهده دارد. قلب مانند عضلات ديگر بدن براي كاركرد درست و تغذيه سلولي خود نياز به تأمين مداوم خون دارد. اين خون مورد نياز، توسط رگ‌هایی تأمین می‌شود که نام آنها «رگ‌های کرونري» است.

  • بيماري عروق كرونري به چه معناست؟

به وضعيتي كه در آن عروق كرونري تنگ يا مسدود شده‌باشند، بيماري عروق كرونري گفته مي‌شود كه به طور معمول به دليل آترواسكلروزيس اتفاق مي‌افتد که در حقیقت همان تشکیل پلاک‌های چربی در دیواره عروق است. فرايند آترواسكلروزيس (كه از نظر واژه به معني سفت شدن يا مسدود شدن مي‌باشد) به دليل تجمع كلسترول و ساير ذرات چربي در ديواره‌ي داخلي عروق اتفاق مي‌افتد كه به اين تجمعات چربي، اصلاحا پلاك گفته مي‌شود. اين پلاك‌ها مي‌توانند به طور مستقيم يا از طريق تغيير كاركرد انقباضي عروق كرونري، از جريان طبيعي خون در اين عروق جلوگيري كرده و خون رساني به عضله‌ي قلب را محدود كنند.

بدون وجود جريان خون كافي، عضله‌ي قلب از دريافت مواد مغذي كه براي كاركرد طبيعي به آنها احتياج دارد محروم خواهدشد كه اين فرايند باعث ايجاد درد قفسه ي سينه (آنژين قلبي) می‌شود. اگر جريان خون يك قسمت از عضله‌ي قلب به طور كامل قطع شود، يا انرژي مورد نياز قلب بسيار بيشتر از مقدار تغذيه‌ي خوني آن شود، يك حمله‌ي قلبي اتفاق مي‌افتد كه نشان دهنده ي آسيب واردشده به بافت عضلاني قلب است.

  • چه چيزي باعث كاهش جريان خون در عروق كرونري مي‌شود؟

عروق كرونري قلب شما مانند لوله هايي هستند كه خون به راحتي درون آنها جريان دارد. ديواره‌ي عضلاني اين عروق به طور طبيعي كاملا كشسان و نرم بوده و توسط سلول هايي به نام سلول اندوتليال پوشيده شده‌اند. اين لايه‌ي سلولي (اندوتليوم) در مواجهه با محرك هاي مختلف، با ترشح مواد شيميايي خاصي كاركرد عروق را تنظيم مي‌كند.

بيماري عروق كرونري از سنين پايين و جواني آغاز مي‌شود، در اين زمان لايه هاي نازكي از چربي در عروق شما ديده مي‌شوند که با افزايش سن، اين رسوبات چربي بيشتر شده و به ديواره‌ي عروق آسيب هاي جزئي مداوم مي‌رسانند. مواد مختلفي كه در خون شما درحال حركت هستند مانند سلول هاي التهابي، ضايعات سلول هاي تخريب شده، پروتئين ها و كلسيم به واسطه ي اين آسيب ها شروع به چسبيدن به ديواره‌ي عروق مي‌كنند. مجموعه ي اين مواد به علاوه ي رسوبات چربي پلاك را مي‌سازند.

درطول زمان در ديواره ي داخلي عروق پلاك هايي با اندازه هاي مختلف ساخته می‌شود كه بسياري از آنها مركزي نرم و انعطاف‌پذير و پوسته اي سخت و شكننده دارند. اگر اين پوسته دچار پارگي و آسيب شود، مركز پلاك كه نرم و شامل رسوبات چربي است در معرض جريان خون قرار مي‌گيرد. پلاكت ها (كه به طور طبيعي در خون حضور داشته و مسؤوليت ايجاد لخته را به عهده دارند) به پلاك پاره شده متصل شده و لخته ايجاد مي‌كنند.

لايه ي اندوتليال هم مي‌تواند در اثر اين فرايند دچار اختلال عملكرد شده و با ترشحات نابه‌جا باعث شود انقباض عروق در زمان اشتباهي انجام شود كه اين مسئله خود به محدود تر شدن جريان خون در عروق كرونري دامن مي‌زند.

گاهي اوقات اين لخته‌ي تشكيل شده، خود به خود از بين رفته و جريان خون مجددا برقرار مي‌شود. اما گاه مي‌تواند به طور ناگهاني باعث بسته شدن رگ و قطع شدن جريان خون شده و وضعيت خطرناكي به نام سندرم حاد كرونري را ايجاد كند.

 

  • چه كساني دچار بيماري عروق كرونري مي‌شوند؟

بيماري هاي قلبي، از شايع ترين و مهمترين دلايل مرگ و مير در هر دو جنس محسوب مي‌شود. انجمن قلب آمريکا پيش‌بيني مي‌كند كه هر 40 ثانيه يك نفر در اين كشود دچار حمله‌ي قلبي مي‌شود. به علاوه، براي كساني كه عوامل خطر (ريسك فاكتور) خاصي براي بيماري هاي قلبي عروقي ندارند، ريسك ابتلا به اين بيماري در طول عمر، 6/3 درصد براي مردان و كمتر از 1 درصد براي زنان است. داشتن دو عامل خطر يا بيشتر ريسك ابتلا را تا 5/37 درصد براي مردان و 3/18 درصد براي زنان افزايش مي‌دهد.

 

انواع مختلف سندرم حاد كرونري

 

  • آنژين ناپايدار:

این بیماری معمولا تغيير وضعيتي از آنژين پایدار یا همان درد قفسه‌ي سينه‌ي پايدار است. در اين حالت درد فقسه‌ي سينه با فواصل كوتاه تر، با مقدار فعاليت كمتر، با شدت و طول بيشتر اتفاق مي‌افتد. اگرچه اين آنژین معمولا با مصرف داروي خوراكي (ازجمله نيتروگليسيرين يا اصطلاحا قرص زيرزباني) برطرف مي‌شود، اما این بیماری همانطور كه از نامش پيداست، ناپايدار بوده و مي‌تواند به سمت حمله‌ي قلبي پيشرفت كند. درمان دارويي با شدت بيشتر يا مداخلات تهاجمي براي درمان اين وضيت مورد استفاده قرار مي‌گيرند.

  • سكته‌ي قلبي بدون بلند شدن قطعه‌ي ST در نوار قلب:

در اين نوع از سكته‌ي قلبي تغييرات قابل توجهي در نوار قلب (ECG) ايجاد نمي‌شود. اما آنزیم‌های عضلانی كه غلظت آنها در خون اندازه گيري مي‌شود، آسيبي را كه به عضله‌ي قلب وارد شده نشان مي‌دهند. در اين نوع سكته‌ي قلبي، بسته شدن عروق كرونر معمولا ناكامل يا موقتي است؛ به همين دليل ميزان آسيب معمولا محدود است.

  • سكته‌ي قلبي با بلند شدن قطعه‌ي ST در نوار قلب:

اين گونه از سندرم حاد كرونري به دليل بسته شدن كامل و ناگهاني مجراي رگ اتفاق مي‌افتد كه معمولا قسمت بزرگي از عضله‌ي قلب را درگير كرده و به طور همزمان باعث تغييرات نوار قلب و بالا رفتن سطح خوني ماركر هاي قلبی در خون مي‌شود.

اگرچه برخي از بيماران قبل از وقوع سكته دچار علائم پيش‌بيني كننده‌ي آن مي‌شوند، اما برخي ديگر تا زماني كه اتفاق اصلي رخ نداده كاملا بي‌علامت مي‌مانند.گروهي ديگر از بيماران نیز وجود دارند كه هيچ علامتي در هيچ مرحله اي از اين فرايند از خود نشان نمي‌دهند.

هر سه نوع سندرم كرونري حاد نياز به مداخله تشخيصي و درماني اورژانس دارند.

 

  • خونرساني جانبي (کولترال)

زماني كه گردش خون در عروق كرونر به دليل وجود پلاك محدود مي‌شود، عروق جانبي براي بهتر شدن خونرساني و دورزدن ناحيه‌ي تنگي ايجاد مي‌شوند. اما اين عروق معمولا قادر نيستند در زمان افزايش كار قلب مانند ورزش، استرس و فعاليت بدني خونرساني كافي براي قلب فراهم‌كنند.

 

  • ايسكمی به چه معناست؟

ايسكمي به کاهش خونرسانی در عضله‌ي قلب گفته مي‌شود. ايسكمي زماني اتفاق مي‌افتد كه عروق كرونري تنگ شده، ديگر توانايي رساندن خون غني از اكسيژن كافي متناسب با نياز قلب را ندارند. در اين حالت، عضله‌ي قلب اصطلاحا تشنه‌ي اكسيژن است.

اين وضعيت مشابه حالتي است كه عضلات اندام مانند عضله‌ي پا دچار گرفتگي مي‌شوند. وقتي فردي براي مدت طولاني ورزش كند، عضلات پا به دليل كافي نبودن اكسيژن و مواد غذايي دچار گرفتگي مي‌شوند. قلب شما هم مانند هر عضله‌ي ديگري براي كاركرد طبيعي نياز به اكسيژن و مواد غذايي دارد. اگر خونرساني عضله‌ي قلب كافي نباشد، دچار ايسكمي شده و درد قفسه‌ي سينه و ساير علائم حمله‌ي قلبي بروز مي‌كنند.

ايسكمي معمولا زماني اتفاق مي‌افتد كه قلب به دلايل مختلف از جمله فعاليت فيزيكي، غذا خوردن، استرس، هيجان و مواجهه با سرما نياز به اكسيژن بيشتري داشته باشد.

زماني كه علائم ايسكمي در كمتر از ده دقيقه با استراحت يا مصرف دارو برطرف شود به شما گفته مي‌شود دچار آنژين پايدار يا بيماري عروق كرونري پايدار هستيد. اين بيماري ممكن است تا حدي پيشرفت كند كه حتي در حالت استراحت نيز علامتدار باشد.

ايسكمي و حمله‌ي قلبي مي‌تواند به صورت خاموش يا بي‌علامت اتفاق بيفتد. اين وضعيت در بيماران مبتلا به ديابت بيشتر ديده مي‌شود اما مي‌تواند در تمامي بيماران مبتلا ديده‌شود.

 

بيماري عروق كرونري چگونه تشخيص داده مي‌شود؟

متخصص قلب شما با استفاده از گرفتن شرح حال و پرسيدن در مورد علائم، سابقه‌ي بيماري ها و عوامل خطر، و همچنین با معاينه‌ي باليني و انجام تست هاي مختلف مي‌تواند وجود اين بيماري را در شما تشخيص دهد.

تست هاي تشخيصي به پزشك شما كمك مي‌كنند ميزان درگيري عروق كرونري، تاثير آن روي عملكرد قلب و بهترين روش درمان اختصاصي شما را تشخيص دهد. اين تست هاي تشخيصي شامل موارد زير هستند:

 

  • تست هاي مبتني بر الكتروكارديوگرافي يا نوار قلب كه شامل نوار قلب ساده و تست ورزش مي‌شود. در اين تست‌ها فعاليت الكتريكي قلب شما در هنگام ورزش يا استراحت مورد بررسي قرار مي‌گيرد.
  • تست هاي آزمايشگاهي كه براي تشخيص يا پايش وضعيت بيماري شما استفاده مي‌شوند.
  • تست هاي تهاجمي مانند آنژيوگرافي عروق كرونري كه اطلاعات دقيقي از ميزان گرفتاري اين عروق و وسعت بيماري را به دست مي‌دهند.
  • تست هاي پزشكي هسته اي كه بر اساس ميزان اشعه ي قابل اندازه گيري از نقاط مختلف قلب پس از تجويز داروي راديواكتيو عمل مي‌كنند.
  • اكوكارديوگرافي كه براي مشاهده ي ساختار قلب، عملكرد پمپاژ خون و جهت حركت خون در قسمت هاي مختلف قلب استفاده مي‌شود.
  • تست هاي راديوگرافيك مانند عكس قفسه‌ي سينه، CT و MRI كه براي بررسي ساختار هاي  درون قفسه‌ي سينه به كار‌ مي‌روند.
  • تست هايي كه براي پيشبيني ميزان خطر ابتلا به بيماري عروق كرونري به كار مي‌روند شامل CRP، و همچنین بررسي كامل سطح چربي هاي خون و قند خون.

 

عوامل خطر ابتلا به بيماري عروق كرونري

  • جنس مذكر: مردان خطر بالاتري از زنان براي ابتلا به حمله‌ي قلبي دارند و معمولا در سنين پايين تري نسبت به زنان دچار اين بيماري مي‌شوند. اما از سن 70 سالگي اين ريسك در دوجنس به طور مساوي ديده مي‌شود.
  • سن بالا: بيماري عروق كرونري در سنين بالاتر به خصوص بالاي 65 سال بيشتر ديده مي‌شود.
  • سابقه‌ي خانوادگي بيماري قلبي عروقي: اگر پدر یا برادر شما در کمتر ازن ۵۵ سالگی و يا مادر یا خواهر شما در سن کمتر از ۶۵سالگی مبتلا به بيماري قلبي شده‌اند، شما در ريسك بالاتري از ابتلا قرار داريد. در اين صورت از پزشكتان بخواهيد در مورد زمان مناسب براي غربالگري از نظر بيماري قلبي شما را راهنمايي‌كند.
  • نژاد: نژاد هاي آفريقايي آمريكايي به دليل داشتن فشار خون بالاتر، ريسك بالاتري از ابتلا به بيماري هاي قلبي‌عروقي دارند. برخي نژاد هاي ديگر نیز مانند مكزيكي آمريكايي، هاوايين، هندي آمريكايي و آسيايي آمريكايي به دليل شيوع بيشتر اضافه وزن و ديابت با احتمال بالاتري به بيماري عروق كرونري مبتلا مي‌شوند.
  • عوامل خطري كه مي‌توان آنها را تغيير داد عبارتند از:
  • مصرف سيگار و مواجهه با دود تنباكو
  • تري‌گليسيريد و كلسترول بالا: به خصوص ميزان LDL (چربي بد) بيشتر از 100  و HDL  (چربي خوب) كمتر از 40. در كساني كه در حال حاضر مبتلا به بيماري عروق كرونري هستند يا كساني كه با خطر بالايي از ابتلا مواجهند هدف سطح خوني LDL کمتر از 70 است. پزشك شما مي تواند اطلاعات بيشتري در اين زمينه به شما بدهد.
  • فشارخون بالا: ۸۰/۱۲۰ يا بالاتر
  • ديابت كنترل نشده: ميزان HbA1C بالاتر از 7
  • نداشتن فعاليت فيزيكي
  • اضافه وزن: شاخص توده ي بدني (BMI) 25-29 يا بالاتر

توجه: اينكه وزن شما چگونه در بدنتان تقسيم شده نیز مهم است. اندازه گيري دور كمر براي مشخص كردن توزيع چربي قابل استفاده است. دور كمر دقيقا از بالاي ناف اندازه گيري مي‌شود. ريسك بيماري هاي قلبي عروقي در مرداني كه دور كمر آنها بيشتر از 102 سانتيمتر و در زناني كه دور كمر آنها بيشتر از 92 سانتيمتر است بيش از سايرين است.

  • استرس يا عصبانيت كنترل نشده
  • رژيم غذايي ناسالم

هرچه تعداد ريسك فاكتور هاي شما بيشتر باشد خطر ابتلا به بيماري عروق كرونري در شما بيشتر است

 

 

بيماري عروق كرونري چگونه درمان مي‌شود؟

درمان اين بيماري شامل این موارد است:

كاهش ريسك فاكتورها، مصرف دارو هاي تجويز شده، فرايند هاي درماني تهاجمي يا جراحي و ويزيت هاي مرتب و دقيق توسط پزشك.

كاهش عوامل خطر با تغيير سبك زندگي قالب دست يافتن است. پزشكتان از شما خواهد خواست:

  • اگر سيگار مي‌كشيد آن را ترك كنيد.
  • رژيم غذايي خود را به گونه اي تغيير دهيد كه كلسترول خونتان كاهش يافته، فشار خونتان كنترل شود ودر صورت ابتلا به ديابت قند خونتان تحت كنترل باشد. براي اين هدف رژيم غذايي با ميزان سديم کم، و چربي‌های مضر کم پيشنهاد ميشود. يك متخصص تغذيه مي‌تواند در به وجود آوردن اين تغييرات به شما كمك كند.
  • فعاليت فيزيكي خود را افزايش داده تا به وزن دلخواهتان رسيده و استرستان را كاهش دهيد. اما قبل از شروع ورزش با پزشكتان درمورد لزوم شروع دوره‌ي بازتواني قلبي مشاوره كنيد.
  • عوامل خطر بيماري هاي قلبي را در خودتان بررسي‌كرده و آنها را به كمك پزشكتان پايش كنيد.

 

داروهاي تجويز شده را با دقت و مرتب مصرف نماييد:

اگر تغيير سبك زندگي براي درمان بيماري كافي نباشد، ممكن است از دارو به منظور تغيير برخي از ريسك فاكتور ها مثل افزايش چربي خون يا فشار خون استفاده‌شود. پزشك شما با درنظر گرفتن شرايط اختصاصي بيماري شما و ساير بيماري هايي كه ممكن است وجود داشته باشند، درمورد تجويز بهترين داروها تصميم خواهد گرفت.

 

  • درمان ‌های مداخله اي تهاجمی

 

شايعترين مداخلات عروقي كه براي درمان بيماري كرونري استفاده مي شوند، آنژيوپلاستي با بالن، و كارگذاري استنت (توری فلزی) داخل عروق کرونری هستند. اين مداخلات، غير جراحي محسوب‌شده و توسط متخصص قلب و عروق انجام مي‌شود كه توسط كاتتر و از طريق عروق محيطي به قلب دسترسي پيدا مي‌كند و برش جراحي را شامل نمي‌شود. انواع مختلفي از بالن و استنت براي درمان پلاك ها مورد استفاده قرار مي‌گيرند كه پزشكتان با توجه به وضعيت بيماري شما نسبت به انتخاب بهترينشان اقدام خواهد كرد.

 

  • عمل باي‌پس عروق کرونری

 

در اين روش مسیر يكي يا بیشتر از عروق كرونري مسدود شده، توسط يك رگ سالم كه از اندام، تنه يا قفسه‌ي سينه خود بيمار جدا شده است جايگزين مي‌شود. به این ترتیب که اين رگ جدید، رگ مسدود شده را دور زده و مسير جديدي براي خونرساني به بافت قلب فراهم مي‌كند.

 

اگر اين درمان هاي كلاسيك براي شما قابل استفاده نباشند، ممكن است پزشكتان درمان هاي ديگري مانند EEC (Enhanced External Counterpulsation) را پيشنهاد كند.

 

  • EECP

 

اين روش درماني براي بيماراني كه آنژين پايدار داشته و درمان هاي استاندارد براي آنها پاسخ كافي نداشته است، مي‌تواند باعث ايجاد مسير هاي خون رساني كوچك جانبي شده و به طور طبيعي با دور زدن عروق مسدود شده، خون رساني بهتري براي عضله‌ي قلب فراهم كنند. اين روش براي بيماراني كه از درد قفسه‌ي سينه‌ي پايدار رنج مي‌برند و دريافت داروهاي خوراكي و فرانيد هاي درماني استاندارد، اثربخشي كافي براي از اين بردن علائمشان را نداشته، راه گشا خواهد بود.

 

  • نكته‌ي مهم: اين روش هاي درماني صرفا خونرساني قلب شما را بهبود مي‌بخشند و بيماري عروق كرونري را درمان قطعي نمي‌كنند. در نتيجه در تمام مراحل بيماري، كاهش عوامل خطر از طريق تغيير سبك زندگي، مصرف مرتب دارو هاي تجويز شده و عمل كردن به دستورات پزشك، براي جلوگيري از پیشرفت بيماري، مهم و لازم است.

 

  • پيگيري درمان

 

متخصص قلب شما به طور مرتب و با فواصل زماني مشخص، شما را براي انجام معاينه‌ي باليني و انجام تست‌هاي آزمايشگاهي ويزيت خواهدكرد. اين اطلاعات براي پايش وضعيت بيماري شما و انتخاب درمان مناسب، بسيار راهگشا خواهد بود و به همين دليل باید همواره نسبت به فواصل ويزيت و مرتب بودن آنها حساس باشيد.

 

ترجمه: دکتر اشکان یحیوی

ویرایش و تصحیح: دکتر حسن ریاحی

آخرین به روز رسانی: تابستان ۱۳۹۷