حمله‌ قلبی

سكته‌ي قلبي یا آنفارکتوس قلبی، به معني آسيب دائمي به عضله‌ي قلب است.

 

عروق كرونری و بیماری‌ آن
درجریان يك حمله‌‌ی قلبی چه اتفاقی می‌افتد؟
علائم حمله‌ی قلبی
دلايل تاخير در درمان
اهميت سبك زندگي سالم
تشخیص حمله‌ی قلبی
درمان های اختصاصی براي باز كردن عروق

 

عروق كرونری و بیماری‌ آن

عضله‌ي قلب شما براي داشتن كاركرد صحيح، نياز به خونرساني مداوم دارد كه اين خونرساني توسط عروق كرونري انجام مي‌شود.

  • بيماري عروق كرونري چيست؟

به تنگ يا مسدود شدن عروق كرونري كه در جريان فرايند آترواسكلروز (از دست رفتن انعطاف پذيري عروق) اتفاق مي‌افتد بيماري عروق كرونري گفته مي‌شود. در اين بيماري، ذرات كلسترول و چربي هاي ديگر كه پلاك ناميده مي‌شوند در سطح داخلي جدار عروق تجمع پيدا كرده و جريان خون در اين عروق را محدود مي‌كنند.

بدون خونرساني كافي، قلب از اكسيژن و مواد غذايي مورد نيازش محروم شده و درد قفسه‌ي سينه يا آنژين ايجاد مي‌شود. زماني كه يكي يا بيشتر از عروق كرونري دچار انسداد كامل شوند، بافت عضلاني قلب آسيب ديده و يك حمله يا سكته‌ قلبي بروز مي‌‌کند.

 

درجریان يك حمله‌‌ی قلبی چه اتفاقی می‌افتد؟

همانطور كه قبلا توضيح داده شد، قلب توسط شبكه اي از عروق كرونري پوشيده شده كه وظيفه‌ي رساندن خون سرشار از اكسيژن و مواد غذايي را به عهده دارند. عضله‌ي قلب براي كاركرد صحيح به رسيدن مداوم اكسيژن و مواد غذايي نيازمند است.

يك حمله‌ي قلبي زماني اتفاق مي‌افتد ك يك يا چند رگ كرونري دچار انسداد ناگهاني شده و عضله‌ي قلب به دليل نرسيدن خون كافي دچار آسيب شود.

 

  • نگاهي دقيق تر به عروق كرونري

تجمع ذرات چربي در ديواره‌ي داخلي عروق باعث آسيب هاي جزئي بافتي مي‌شود. در پاسخ به اين آسيب ها، بافت عروق موادي ترشح مي‌كنند كه باعث تشدید بیماری مي‌شوند. موادي مانند سلول هاي التهابي، ضايعات سلولي مختلف، پروتئين‌ها و كلسيم كه به طور طبيعي در خون شما درجريان هستند به اين ديواره‌ي بیمار متصل شده و در نهايت پلاك را مي‌سازند.

درطول زمان در ديواره ي داخلي عروق، پلاك هايي با اندازه‌هاي مختلف ساخته شده كه بسياري از آنها مركزي نرم و انعطاف پذير و پوسته اي سخت و شكننده دارند. اگر اين پوسته دچار پارگي و آسيب شود، مركز پلاك كه نرم و شامل رسوبات چربي است در معرض جريان خون قرار مي‌گيرد. پلاكت ها (كه به طور طبيعي در خون حضور داشته و ذرات دیسك مانندي هستند كه مسئوليت ايجاد لخته را به عهده دارند) به پلاك پاره شده متصل شده و لخته ايجاد مي‌كنند.

اگر اين لخته باعث انسداد كامل يك رگ كرونري شود عضله‌ي قلب به علت محروميت از اكسيژن و مواد غذايي دچار کم‌خونی شده و در مدت زمان كوتاهي وضعيت خطرناكي به نام سندرم حاد كرونري اتفاق مي‌افتد.

اين سندرم به دليل پاره شدن پلاك ايجاد شده و به سه شكل ديده مي‌شود: آنژين ناپايدار، سكته‌ي قلبي بدون بلند شدن قطعه اس.تی در نوار قلب و سكته‌ي قلبي با بلند شدن قطعه‌ي اس.تی در نوار قلب.

هر شريان كرونري به قسمت مشخصي از عضله‌ي قلب خونرساني مي‌كند، به همين دليل وسعت آسيب وارد شده به عضله‌ي قلب به وسعت محلي كه توسط شريان بسته شده خونرساني مي‌شود و فاصله‌‌ي شروع علائم و درمان بستگي دارد.

 

  • اسپاسم شريان كرونري به چه معناست؟

يك حمله‌ي قلبي با شيوع كمتري مي‌تواند حاصل اسپاسم عروق كرونري نيز باشد. در اين فرايند عروق كرونري با انقباض و اسپاسم متناوب باعث محدود يا قطع شدن خونرساني می‌شود. اين بيماري مي‌تواند درحالت استراحت يا در كساني كه بيماري پيشرفته عروق كرونري دارند هم بروز كند. اگر اين انقباض براي مدت طولاني اتفاق بيفتد مي‌تواند يك حمله‌ي قلبي ايجاد كند.

 

علائم حمله‌ی قلبی

اگر هركدام از علائمي كه توضيح داده خواهد شد در شما بروز كرد و بيش از 5 دقيقه به طول انجاميد، فورا با اورژانس تماس بگيريد. اين علائم مي‌توانند به معني سكته‌ي قلبي باشند كه درمان فوري آن بسيار با اهميت است.

علائم حمله‌ي قلبي:

  • آنژين: به معني درد يا ناراحتي در مركز قفسه‌ي سينه كه ميتواند به صورت سنگيني، تنگي نفس، فشار، سوزش ناگهاني، بيحسي يا پري احساس شود كه معمولا بيشتر از چند دقيقه طول مي‌كشد و خود به خود از بين رفته و دوباره بازمي‌گردد. گاهي اوقات اين علائم با مشكلات گوارشي يا سوزش به دليل ريفلاكس معده به مري اشتباه مي‌شوند.
  • درد يا ناراحتي در قسمت هاي فوقاني تنه از جمله بازوها، شانه‌ي چپ، پشت،گردن، فك يا شكم
  • اشكال در تنفس يا تنگي نفس
  • تعريق به خصوص تعريق سرد
  • احساس پري، عدم هضم و خفگي
  • تهوع و استفراغ
  • احساس سبكي سر، سرگيجه، خستگي شديد يا اضطراب
  • ضربان قلب سريع يا نامنظم

 

علائم در خانم ها مي‌تواند متفاوت باشد اگرچه حمله‌ي قلبي در هر دو جنس معمولا با درد قفسه‌ي سينه بروز مي‌كند اما احتمال بروز علائم متفاوت در زنان بيشتر است. بعضی از این علائم متفاوت، شامل این موارد هستند:

  • درد قسمت فوقاني پشت يا شانه
  • درد فك يا دردي كه به فك انتشار مي‌يابد
  • احساس فشار در مركز قفسه‌ي سينه
  • احساس سبكي سر
  • دردي كه به بازو انتشار دارد
  • خستگي مفرط غيرعادي

 

  • نكات مهم
  1. اگر هريك از علائم حمله‌ي قلبي در شما بروز كرد و بيش از 5 دقيقه طول كشيد هرگز آن را ناديده نگيريد و فورا براي بررسي از نظر بيماري قلبي اقدام كنيد.
  2. اين علائم را به خاطر بسپاريد و نسبت به بروز آنها حساس باشيد زيرا ممكن است پيش بيني كننده‌ي يك حمله‌ي قلبي باشند
  3. از پزشكتان بخواهيد شما را از نظر وجود بيماري قلبي و عوامل خطر آن مورد بررسي قرار دهد.
  4. اگر سوالي در اين مورد داشتيد حتما با يك پزشك درمورد آن صحبت كنيد

 

  • سكته قلبي خاموش
    برخي از بيماران بدون داشتن هيچ علامتي دچار سكته‌ي قلبي مي‌شوند. سكته‌ي قلبي خاموش مي‌تواند براي تمام بيماران اتفاق بيفتد اما به طور معمول در خانم ها و بيماران ديابتي بيشتر ديده مي‌شود .اين نوع سكته‌ي قلبي مي‌تواند در طي معاينه فيزيكي توسط پزشك تشخيص داده شود.

 

  • نکات مهم دیگر:
  • اگربراي شما داروي نيتروگليسيرين زير زباني تجويز شده  و دچار درد قفسه‌ي سينه شديد، فورا كاري را كه درحال انجام آن هستيد، متوقف كرده و استراحت‌كنيد، يك قرص زيرزباني استفاده كنيد، يا در صورتي كه از شكل اسپري دارو اسفاده مي كنيد يك پاف زير زبانتان اسپري كنيد. اگر پس از 5 دقيقه هنوز دچار درد قفسه سينه بوديد با اورژانس تماس بگيريد.
  • براي بيماراني كه تشخيص آنژين پايدار مزمن براي آنها گذاشته شده:
    اگر دچار درد قفسه سينه شديد يك قرص زير زباني مصرف كنيد، درصورتي كه علائم شما پس از 5 دقيقه برطرف نشد يا شديدتر شد، قبل از مصرف اضافه تر داروي زيرزباني سريعا با اورژانس تماس بگيريد. اگر علائم شما با مصرف يك قرص به طور قابل توجهي بهبود يافت مي‌توانيد تا دو دوز ديگر در طول 15 دقيقه (هر 5 دقيقه يك قرص) مصرف كنيد. اگر پس از مصرف سه دوز هنوز علائم شما پابرجاست با اورژانس تماس بگيريد.
  • استفاده از آسپيرين در درد قفسه‌ي سينه‌ي ناپايدار:
    به عنوان اولين اقدام با اورژانس تماس بگيريد. پرسنل اورژانس از شما خواهند خواست در صورتي كه سابقه‌ي حساسيت به آسپيرين يا بيماري خونريزي دهنده نداريد يك قرص 325 ميلي گرمي آسپيرين را به آرامي بجويد. آسپيرين درصورتي كه طي 30 دقيقه اول شروع علائم مصرف شود موثر خواهد بود.

 

براي درخواست كمك تعلل نكنيد زمان بسيار با ارزش است.

زماني كه اولين علائم حمله‌ي قلبي بروز مي‌كند، بدون از دست رفتن وقت با اورژانس تماس بگيريد و منتظر بهبود خود به خودي علائم نمانيد. تشخيص و درمان زودهنگام حمله‌ي قلبي مي‌تواند در محدود كردن آسيب قلبي بسيار ارزشمند باشد. حتي درصورتي كه مطمئن نيستيد علائم شما مربوط به حمله‌ي قلبي است باید تحت بررسي قرار بگيريد.

بهترين زمان درمان حمله‌ي قلبي در طي يك ساعت بعد از وقوع علائم اوليه است. زماني كه سكته‌ي قلبي بروز مي‌كند زمان محدودي براي جلوگيري از وقوع آسيب قلبي وسيع و ماندگار وجود دارد. اگر منطقه‌ي وسيعي از قلب دچار آسيب شود بهبود كامل آن بسيار سخت خواهد بود.

مطالعات نشان داده اكثر كساني كه دچار علائم حمله‌ي قلبي مي‌شوند تا 7 ساعت تاخير در درخواست كمك و درمان داشته اند.

دلايلي كه باعث مي‌شوند بيماران در درخواست كمك تعلل كنند:

بيشتر بيماراني كه در دريافت كمك تعلل مي‌كنند معمولا خانم ها و افراد مسن هستند و افرادی كه سابقه‌ي درد قفسه‌ي سينه مزمن، فشارخون بالا و ديابت دارند. اين افراد معمولا قبل از درخواست كمك از افراد متخصص، از خانواده و دوستان براي كمك درخواست مي‌كنند.

 

دلايل تاخير در درمان

  • بيماران جواني كه باور دارند سكته‌ي قلبي نمي‌تواند براي آنها اتفاق بيفتد
  • بيماراني كه علائم بيماري طبق پيش‌بيني آنها نبوده است
  • بيماراني كه جدي بودن علائم را متوجه نبوده و صبر مي‌كنند تا خود به خود بهبود يابند
  • بيماراني كه ابتدا از اعضاي خانواده و دوستان تقاضاي كمك مي‌كنند
  • كساني كه سعي مي‌كنند خودشان با استفاده از داروهاي در دسترس (عموما داروهاي گوارشي) علائم را درمان كنند
  • كساني كه علائم را به بيماري هاي ديگرشان از جمله التهاب مفاصل و بيماري هاي گوارشي نسبت مي‌دهند
  • كساني كه نمي‌خواهند باعث نگراني اعضاي خانواده شوند. به همين دليل علائم خود را مي‌پوشانند.

تاخير حتي يك يا دو ساعته در درمان مي‌تواند شانس شما براي درمان موثر را محدود كرده و از بهبودي شما جلوگيري كند

 

  • به اورژانس زنگ بزنيد نه دوستانتان
    تماس با اورژانس تقريبا هميشه سريع ترين راه دريافت كمك و رسيدن به درمان است. زماني كه با اورژانس تماس مي‌گيريد اگر دليلي براي عدم مصرف آسپيرين نداشته باشيد از شما خواسته خواهد شد براي كمك به حل شدن لخته يك قرص آن را بجويد. زماني كه مددكاران اورژانس فرا مي‌رسند، بلافاصله اقدامات اوليه‌ي درماني را آغاز می‌كنند. اين افراد حتي درمواردي كه قلب بيمار از كار مي‌ايستد براي احياي مجدد آن آموزش ديده اند. در عين حال شانس شما براي درمان به موقع زماني كه با آمبولانس به مركز درماني برسيد بسيار بيشتر خواهد بود، نسبت به زماني كه هيچ گزينه‌ي ديگري وجود نداشته باشد. در حالي كه دچار علائم حمله‌ي قلبي شده ايد براي رسيدن به مركز درماني رانندگي نكنيد.

اگر سابقه‌ي مشكلات قلبي داشته ايد:

  • حتي درصورتي كه قبلا تحت درمان سكته‌ي قلبي يا بيماري عروق كرونري قرار گرفته باشيد، حمله‌ي قلبي دوباره مي‌تواند اتفاق بيفتد. درمان هاي استاندارد مانند داروها، آژیوگرافی و جراحي قلب نمي‌توانند بيماري عروق كرونري را درمان قطعي كنند. به همين دليل تغيير سبك زندگي و عوامل خطر بيماري هاي قلبي بسيار با اهميت است.
  • از پزشكتان در مورد اينكه ريسك ابتلاي شما به بيماري قلبي چگونه است و چه عوامل خطري در شما وجود دارد سوال كنيد و از او در مورد داروها به خصوص آسپيرين و نيتروگليسيرين اطلاعات بگيريد
  • علائم و نشانه هاي حمله‌ي قلبي را بشناسيد
  • بدانيد كه در صورت بروز علائم بايد چه كنيد: بي درنگ با اورژانس تماس گرفته و از درخواست كمك از دوستان و آشنايان اجتناب كنيد
  • در مورد نشانه هاي بيماري قلبي با دوستان، خانواده و همكارانتان صحبت كنيد و در مورد اهميت درمان سريع و به موقع به آنان آگاهي بدهيد.

 

اهميت سبك زندگي سالم

داشتن سبك زندگي سالم براي كاستن ريسك بروز بيماري قلبي در شما بسيار با اهميت است. تيم درماني شما مي‌توانند در دست يافتن به اين مسئله به شما كمك كنند؛ اما مسئوليت اصلي به عهده خود شماست كه دارو ها را مرتب مصرف كنيد، رژيم غذايي خود را پايش كنيد، سيگار كشيدن را ترك‌كنيد و فعاليت فيزيكي مرتب و كافي داشته باشيد. به ويزيت هاي مرتب توسط پزشك دقت كرده و عضو فعالي از تيم درماني خودتان باشيد.
اين اطلاعات را با اطرافيان، خانواده و دوستان خود درميان گذاشته و آنها را نسبت به اين مسائل آگاه كنيد تا بتوانند در موقع نياز به شما كمك كنند.

 

تشخيص حمله‌ي قلبی

زماني كه تيم اورژانس به شما مي‌رسند از شما در مورد علائمتان سوال خواهند كرد و بررسي در مورد آنها را آغاز مي‌كنند. تشخيص حمله‌ي قلبي توسط بررسي علائم، نوار قلب و آزمايشات شما انجام مي‌گيرد. هدف، درمان شما در اولين فرصت و محدود كردن آسيب به عضله‌ي قلب شماست.

  • نوار قلب استاندارد

جزو اولين تست هايي است كه انجام خواهد شد كه معمولا مددكاران اورژانس بر بالين شما يا در حال انتقال به بيمارستان آن را انجام خواهند داد. نوار قلب يا الكتروكارديوگرافي به تیم درمانی كمك مي‌كند محل و نوع حمله‌ي قلبي مشخص شود.در عين حال ريتم و تعداد ضربان قلب، قابل مشاهده و ارزيابي خواهد بود. به طور معمول قلب شما توسط مانيتوري كه به شما متصل است به طور مداوم مورد ارزيابي قرار خواهدگرفت.

  • آزمايشات خوني

براي اندازه گيري نشانگر هاي شيميايي از شما نمونه خون گرفته خواهدشد. اين نشانگرها موادي هستند كه به طور طبيعي در سلول هاي شما وجود دارند و زماني كه در اثر آسيب بافتي، سلول هاي قلبي تخريب مي‌شوند اين مواد در خون، آزاد شده و اندازه‌گيري سطح آنها به تشخيص كمك خواهد كرد. به وسيله‌ي اين نشانگرها پزشك شما نسبت به زمان شروع آسيب و وسعت آن آگاه خواهد شد. تست‌هاي آزمايشگاهي ديگري نيز براي اين منظور وجود دارند.

  • اكوكارديوگرافي

اكو براي ارزيابي كاركرد پمپاژ قلب استفاده شده و به وسيله‌ي آن مي‌توان در حين يا بعد از حمله‌ي قلبي از محل هايي كه به واسطه سكته دچار اختلال پمپاژ شده اند آگاه شد.

  • آنژیوگرافی قلبي

اين روش معمولا درشرايطي كه داروها براي بهبود ايسكمي قلبي ايجاد شده كافي نباشند، در ساعات اوليه پس از حمله‌ي قلبي استفاده مي‌شود. كاتتريزاسيون مي‌تواند تصوير دقيقي از عروق درگير به دست داده و لزوم استفاده از گزينه هاي درماني ديگر مانند استفاده از بالون، استنت يا عمل قلب باز را مشخص می‌كند.

 

درمان های اختصاصی برای باز كردن عروق

 

  • داروها

دانشي كه طي ساليان در مورد سندرم حاد كرونري و اتفاقات در جريان آن ایجاد شده‌است، به توسعه‌ي درمان‌هاي دارويي موجود كمك شاياني كرده است. هدف درمان دارويي جلوگيري از تشكيل لخته يا از بين بردن آن است. با استفاده از داروها مي‌توان از تجمع پلاكتي و تشكيل لخته جلوگيري کرده، پلاك موجود در رگ را پايدار نمود و در نهايت از محدود شدن جريان خون جلوگيري كرد.اين داروها بايد در سريعترين زمان ممكن تجويز شوند (در 30 دقيقه ابتدايي شروع علائم) تا براي محدود كردن وسعت آسيب قلبي مفيد واقع شوند. هرچه تاخير بيشتري در مصرف اين داروها اتفاق بيفتد، توانايي اينها براي جلوگيري از آسيب كاهش خواهد يافت.

داروهايي كه بلافاصله بعد از شروع علائم تجويز مي‌شوند شامل اين موارد هستند:

  • آسپيرين
  • ترومبوليتيك ها (حل كننده هاي لخته)
  • هپارين
  • داروهاي ضد پلاكت ديگر
  • و تركيبي از دسته جات دارويي بالا

داروهاي ديگري كه معمولا بعد از وقوع حمله‌ي قلبي استفاده مي‌شوند به منظور كاهش كار قلب شما، بهبود عملكرد پمپاژ، گشادكردن عروق و بهبود خونرساني، كاهش درد و جلوگيري از اختلالات كشنده‌ي ريتم قلب استفاده مي‌شوند. پزشك شما با توجه به وضعيتتان بهترين تركيب دارويي را تجويز خواهد كرد.

طبق توصیه‌ها، از زمان تشخیص سکته حاد قلبی تا زمان شروع مداخله درماني با آنژيوپلاستي، حداكثر 90 دقيقه باید فاصله باشد مگر اينكه در مورد تشخيص يا نحوه‌ي درمان انتخابي، شك وجود داشته باشد.

 

  • درمان هاي مداخله اي

بلافاصله يا با فاصله‌ي كوتاهي از حمله‌ي قلبي ممكن است شما به اتاق آنژیوگرافی قلب برده‌شويد تا در آنجا از نظر ميزان درگيري عروق و آسيب وارد شده به قلب مورد ارزيابي دقيق قرار بگيريد. در برخي موارد مداخلات درماني مانند استفاده از بالون و كارگذاري استنت براي باز كردن عروق تنگ شده يا مسدود شده نیز انجام خواهدشد.

  • جراحي قلب باز

درصورت لزوم مي‌توان با جراحي باز، عروق تنگ يا مسدود شده را دور زده (بای‌پس و خونرساني قلب را مجددا برقرار كرد.

 

ترجمه: دکتر اشکان یحیوی

ویرایش و تصحیح: دکتر حسن ریاحی

آخرین به روز رسانی: تابستان ۱۳۹۷