نارسايی قلبی

علائم نارسايی قلبی
انواع نارسايی قلبی
كسر تخليه‌ای يا ای.اف
مراحل های مختلف نارسايی قلبی
نارسايی قلب چگونه درمان می‌شود؟
نارسايی قلب چگونه كيفيت زندگي را تحت تاثير قرار می‌دهد؟
شما مهمترين جزء از برنامه‌ی درمان هستيد

 

علائم نارسايی قلبی

اگر به اين بيماري مبتلا هستيد ممكن هست زمان هايي وجود داشته‌باشد كه علائم بيماري در شما بسيار محدود بوده يا اصلا وجود نداشته باشد. اين بدان معني نيست كه شما ديگر مبتلا به نارسايي قلبي نيستید. به طور طبيعي علائم نارسايي قلبي داراي شدت و ضعف بوده و گاه تمام علامت‌ها از بين مي‌روند.

به طور طبيعي نارسايي قلبي در طول زمان شديد تر مي‌شود؛ كه در اين حالت علائم و نشانه هاي آن ممكن است بيشتر شود. اگر اين اتفاق افتاد بسيار مهم است كه پزشك خود را از وضعيت دقيق بيماري خود آگاه كنيد.

علائم و نشانه هاي شايع نارسايي قلبي عبارتند از:

  • تنگي نفس يا اشكال در تنفس.
    ممكن است در زمان فعاليت فيزيكي، استراحت يا حتي زماني كه روي سطح صافي خوابيده‌ايد دچار اين علامت شويد. تنگي نفس زماني اتفاق مي‌افتد كه مايع به داخل ريه ها پس زده شده يا بدن شما ازخون غني از اكسيژن محروم شود. اگر شب ها با تنگي نفس از خواب بيدار مي‌شويد و مجبوريد بنشينيد تا اين حالت رفع شود، احتمالا مشكل قلبي شما جدي است و نياز به درمان دارد.
  • احساس خستگي مفرط به طور خاص در پاها زماني كه در‌حال فعاليت هستيد
    زماني كه قلب شما توانايي پمپاژ مقدار كافي خون غني از اكسيژن را به اعضای حياتي و عضلات نداشته باشد، دچار خستگي و ضعف مي‌شويد.
  • تجمع مايع (ورم) در مچ پاها يا شكم و به دنبال آن افزايش وزن
    زماني كه كليه هاي شما مقدار كافي از مايعات را در خون تصفيه نكنند، اين مايع اضافي در بدن شما تجمع يافته، ورم و اضافه وزن ايجاد مي‌كند.
  • نياز به ادرار كردن مكرر در هنگام استراحت شبانه
  • سرگيجه، غش كردن، اختلال تمركز و گيجي
    اين علائم نشان دهنده‌ي نرسيدن خون كافي به مغز در اثر عدم كفايت فعاليت قلب شماست.
  • تپش قلب
    زماني كه عضله‌ي قلب شما با نيروي كافي پمپاژ نكند، براي جبران اين مسئله تعداد ضربان قلب افزايش مي‌يابد تا خونرساني به ارگان هاي مهم ازجمله مغز بهبود يابد. گاه قلبي كه در اثرعواملي مانند حمله‌ي قلبي بزرگ شده، ضربان هاي غير منظم خواهدداشت.
  • سرفه هاي خشك
    سرفه‌هاي مربوط به نارسايي قلبي معمولا در حالت دراز كشيده و در اثر تجمع مايع در ريه ايجاد مي‌شوند.
  • احساس پري شكم، از دست رفتن اشتها و ساير ناراحتي هاي گوارشي مانند حالت تهوع

 

درمان كردن بيماري هاي همراه مانند ديابت، بيماري كليوي، كم خوني، فشار خون بالا، بيماري هاي تيروئيد، آسم و بيماري هاي مزمن ريوي بسيار با اهميت است. برخي از بيماري ها علائم مشتركي با نارسايي قلبي ايجاد مي‌كنند. اگر علامت جديدي را تجربه مي‌كنيد و علامت هاي غير اورژانس قبلي شما درحال بدتر شدن هستند حتما پزشكتان را مطلع‌كنيد.

 

انواع نارسايی قلبی

علل نارسايي قلبي مختلف هستند اما به دو دسته‌ي زير تقسيم مي‌شوند:

  • نارسايي قلب با عملكرد كاهش يافته‌ي بطن چپ:
    در اين نوع از نارسايي قلبي، بطن چپ قلب بزرگ شده و توانايي انقباض كافي و موثر براي پمپاژ خون كافي به ارگان هاي بدن را ندارد.
  • نارسايي قلب با عملكرد حفظ شده‌ي بطن چپ:
    در اين حالت قلب به طور طبيعي منقبض مي‌شود اما ديواره‌ي بطن ها ضخيم‌تر شده و انعطاف پذيري آنها كاهش پيدا می‌کند. به همين دليل پر شدن بطن ها از خون در حالت استراحت با مشكل مواجه شده و به دنبال آن، خون كمتري در هر ضربان به سمت عروق پمپاژ مي‌شود.

 

كسر تخليه‌ای يا ای.اف

عدد كسر تخليه‌ای یا ای.اف نشان مي‌دهد كه وضعيت عملكرد بطن چپ (يا بطن راست) مناسب است يا خير. اين مقدار به درصدی از خون اطلاق مي‌شود كه در هر ضربان از بطن چپ (كه مهمترين وظيفه را در كاركرد پمپاژي قلب دارد) خارج مي‌شود. كسر تخليه توسط درصد بيان مي‌شود. زماني كه مقدار آن كمتر از طبيعي باشد مي‌تواند نشانگري از نارسايي قلبي به شمار رود. در بيمار مبتلا به نارسايي قلبي عدد كسر تخليه به پزشك در مورد دانستن شدت بيماري كمك مهمي مي‌كند. کسر تخلیه‌ای نرمال حدود ۵۵ تا ۶۰ درصد است.

 

كسر تخليه چگونه اندازه گيري مي‌شود؟

  • اكوكارديوگرافي شايع ترين راه براي به دست آوردن اين عدد است
  • ام آر آی قلب
  • اسكن هسته‌اي قلب

چرا دانستن اين عدد مهم است؟

اگر مبتلا به بيماري قلبي هستيد، دانستن ميزان كسر تخليه براي شما و پزشكتان بسيار مهم است؛ زيرا مي‌تواند پيش‌بيني كننده‌ي خوبي براي تعيين نوع و سير درمان باشد. درعين حال به تيم درمان كمك مي‌كند پاسخ بيماري را به درمان‌هاي تجويز شده بسنجند.

از پزشكتان در مورد اينكه با چه فواصلي بايد تحت اندازه گيري كسرتخليه قرار بگيريد سؤال كنيد. اين مقدار به طور معمول يكبار در زمان تشخيص و هربار كه تغييري در وضعيت باليني شما به‌وجود بيايد اندازه گيري مي‌شود.

 

اعداد كسر تخليه به چه معنا هستند؟

55 تا 70 درصد

  • توانايي پمپاژ قلب: طبيعي
  • وضعيت نارسا بودن قلب: عملكرد قلب نرمال است اما ممكن است نارسايي قلبي با عملكرد طبيعي بطن چپ وجود داشته‌باشد

40 تا 54 درصد

  • توانايي پمپاژ قلب: كمي كمتر از طبيعي
  • وضعيت نارسا بودن قلب: در اين حالت خون كمتري از بطن‌ها خارج مي‌شود و به همين دليل اكسيژن كمتري در اختيار اعضای بدن قرار مي‌گيرد و البته فرد ممكن است بي علامت باشد.

35 تا 39 درصد

  • توانايي پمپاژ قلب: به طور متوسط كمتر از حالت طبيعي
  • وضعيت نارسا بودن قلب: نارسايي متوسط

كمتر از 35 درصد

  • توانايي پمپاژ قلب: به شدت كاهش يافته
  • وضعيت نارسا بودن قلب: نارسايي شديد. ممكن است اختلالات ريتم شدید نیز اتفاق بیفتد و گاه هم بطن چپ و راست به طور همزمان منقبض نمي‌شوند.

 

قلب طبيعی

ميزان طبيعي كسر تخليه‌ي بطن چپ بين 55 تا 70 درصد است. براي مثال كسر تخليه‌ي 65 درصد به اين معناست كه 65 درصد از مقدار كل خوني كه درهر ضربان وارد بطن چپ شده، به سمت عروق پمپ مي‌شود. اين مقدار تحت تاثير وضعيت بيماري قلبي شما و كفايت درمان‌هايي كه دريافت مي‌كنيد، تغيير مي‌كند.

  • نارسايي قلب با عملكرد حفظ شده‌ي بطن چپ:
    در اين حالت ميزان كسر تخليه‌ي قلب شما و پمپاژ بطن چپ طبيعي است. پزشك شما با اندازه گيري ميزان كسر تخليه و ارزيابي دريچه ها و انعطاف پذيري ساختار هاي عضلاني قلب شما مي‌تواند ميزان نارسايي را تشخيص دهد.
  • نارسايي قلب با عملكرد كاهش يافته‌ي بطن چپ:
    اگر ميزان كسر تخليه‌ي شما كمتر از 35درصد باشد، ريسك بروز عوارضي مانند اختلالات ريتم تهديد كننده‌ي حيات در شما بيشتر است. در اين صورت ممكن است پزشك شما كار گذاري دستگاه شوک‌دهنده داخلي براي قلب يا گزينه هاي درماني مشابه را در همراهي با دارو هاي مورد نياز به شما پيشنهادکند. گزينه‌هاي درماني ديگري مانند پيوند قلب هم گزينه هاي درماني‌ دیگری هستند كه كمتر مورد استفاده قرار مي‌گيرند. درصورتي كه بيماري روي كيفيت زندگي شما اثر زيادي داشته و بيماري شما طبق نظر متخصص شديد است، از پزشكتان در مورد انتخاب‌هاي درماني موجود سؤال كنيد.

 

مراحل های مختلف نارسايی قلبی

نارسايي قلبي يك بيماري مزمن است كه با گذشت زمان شديد‌تر مي‌شود. چهار مرحله از نارسايي قلبي وجود دار كه از قلب سالم با ريسك بالاي ابتلا به نارسايي (مرحله‌ي ) تا نارسايي پيشرفته (مرحله‌ي دی) را در بر مي‌گيرد و هرمرحله، برنامه درماني مخصوصي دارد. از پزشكتان سؤال كنيد كه شما در كدام مرحله از نارسايي قلب هستيد.

هرچه نارسايي قلب پيشرفت مي‌كند، ميزان خوني كه به ارگان هاي شما پمپاژ مي‌شود كاهش يافته و نارسايي به سمت مرحله‌ي بالاتري پيشرفت مي‌كند. اگر نارسايي پيشرفت‌كند، امكان بازگشت آن بسیار کم خواهد بود. براي مثال بيماري كه وارد مرحله‌ي «بی» از نارسايي شده در بیشتر موارد قادر نخواهد بود به مرحله‌ي «آ» بازگردد، به همين دليل هدف درمان، صرفا جلوگيري از پيشرفت يا آهسته نمودن پيشرفت بيماري است.

برنامه‌ي درماني همگام با تغيير هر مرحله تغيير كرده و مي‌تواند شامل داروها، اصلاح سبك زندگي و دستگاه هاي درمانگر كارگذاري شده در قلب شما باشد. شما مي‌توانید درماني كه دريافت مي‌كنيد را با فهرست زير مقايسه كرده و از پزشكتان در مورد آنها اطلاعات بيشتري كسب كنيد. این برنامه‌هاي درماني البته ممکن است بر اساس مطالعات جدید تغییر کنند.

 

مرحله‌ي «آ»

اين مرحله پيش‌نارسايي درنظر گرفته مي‌شود و به اين معني است كه شما به دليل داشتن عوامل خطر زير، ريسك بالايي از دچار شدن به نارسايي قلبي را داريد.

  • فشارخون بالا
  • ديابت
  • بيماري عروق كرونري
  • سندرم متابوليك
  • سابقه‌ي سوء مصرف الكل
  • سابقه‌ي بيماري روماتيسم قلبي
  • سابقه‌ي خانوادگي بيماري عضله‌ي قلب (كارديوميوپاتي)
  • سابقه‌ي مصرف داروهايي كه به قلب آسيب مي‌رسانند (مانند برخي داروهاي شيمي درماني)

درمان مرحله‌ي «آ»

برنامه‌ي درماني معمول در اين مرحله عبارتست از:

  • فعاليت فيزيكي منظم، فعال بودن و پياده‌روي روزانه
  • عدم مصرف سيگار
  • درمان فشارخون بالا (مصرف دارو، رژيم غذايي كم سديم و اصلاح سبك زندگي)
  • درمان كلسترول بالاي خون
  • عدم استفاده از الكل يا ساير داروهاي محرك و مخدر
  • استفاده از داروها شامل مهاركننده هاي آنزيم تبديل كننده‌ي آنژيوتنسي يا مسدود كننده‌هاي گيرنده‌ي آنژيوتانسين دو، درصورتي كه مبتلا به ديابت، فشار خون بالا و ساير اختلالات عروقي هستيد.

 

مرحله‌ي «بی»

اين مرحله به اين معني است كه بطن چپ شما عملكرد غيرطبيعي دارد اما علائم و نشانه‌هاي نارسايي در شما بروز نكرده‌است. بيشتر بيماراني كه در مرحله‌ي «بی» به سر مي‌برند، در اكوكارديوگرافي كسر تخليه‌اي 40 درصد يا كمتر دارند. اين مرحله شامل كساني‌ است كه به هر دليل دچار نارسايي قلب با عملكرد كاهش يافته‌ي بطن چپ هستند.

 

 

درمان مرحله‌ي «بی»

  • درمان هايي كه در مرحله‌ي «آ به آنها اشاره‌شد.
  • مهاركننده هاي آنزيم تبديل كننده‌ي آنژيوتانسين يا مسدود كننده هاي گيرنده‌ي آنژيوتانسين دو درصورتي كه در مرحله‌ي قبل تجويز نشده‌باشند
  • بتابلاكرها اگر دچار حمله‌ي قلبي شده‌ايد و كسر تخليه‌ي شما كمتر از 40 درصد است
  • آنتاگونيست هاي آلدوسترون اگر دچار حمله‌ي قلبي شده‌ايد يا تركيب ديابت و كسر تخليه كمتر از 35 درصد در شما وجود دارد (اين داروها خطر افزايش اندازه‌ي قلب و كاهش عملكرد آن را كم مي‌كنند)
  • درمان هاي مداخله اي و جراحي براي اصلاح گرفتگي عروق كرونري، بيماري هاي دريچه‌اي يا بيماري‌هاي مادرزادي قلب.

 

مرحله‌ي «سی»

نارسايي قلبي بيماران در اين مرحله تشخيص داده‌شده و درحال حاضر يا در گذشته علامت دار بوده‌است. علائم اين مرحله شامل این موارد هستند:

  • تنگي نفس
  • خستگي مفرط
  • توانايي كم براي فعاليت فيزيكي
  • احساس ضعف در پاها
  • بيدار شدن از خواب براي ادرار كردن به صورت ضروري
  • ورم پاها و شكم

درمان اين مرحله

  • درمان هاي اشاره شده در مراحل «آ» و «بی»
  • بتابلاكر (اگر تا اين مرحله هنوز تجويز نشده) به منظور بهبود توانايي عضله‌ي قلب شما
  • آنتاگونيست هاي آلدوسترون (اگر هنوز از آنها استفاده نمي‌كنيد) در صورتي كه گشادكننده هاي عروقي مانند مهاركننده هاي آنزيم تبديل كننده‌ي آنژيوتانسين يا مسدود كننده هاي گيرنده‌ي آنژيوتنسين دو و بتابلاكرها براي بهبود علائم شما كافي نباشند
  • تركيب هيدرالازين و نيترات درصورتي كه علائم شما ادامه دارند در بعضی بیماران
  • داروهايي كه براي كاهش ضريان قلب به كار مي‌روند درصورتي كه ضربان قلب شما بيش از 70 بار در دقيقه باشد
  • داروهاي ديورتيك (ادرار آور) براي كساني كه با درمان هاي قبلي هنوز علامت دار هستند
  • محدود كردن ميزان سديم دريافتي در رژيم غذايي. در مورد مقدار مجاز آن از پزشكتان سوال بپرسيد
  • وزن خود را روزانه پايش كنيد و درصورت كاهش يا افزايش وزن بيش از 2 كيلوگرم پزشكتان را مطلع كنيد
  • محدوديت مصرف مايعات. در مورد مقدار مجاز آن از پزشكتان سوال بپرسيد
  • كارگذاشتن دستگاه ضربان ساز داخل بطني درصورت نياز
  • كارگذاري دستگاه دفيبريلاتور (دستگاه شوک داخلی) درصورت نياز

 

مرحله‌ي «دی با عملكرد كاهش يافته‌ي بطن چپ»

بيماراني كه در اين مرحله هستند علائمي دارند كه به درمان پاسخ خوبي نمي‌دهد و آخرين مرحله‌ي نارسايي قلبي است.

برنامه‌ي درماني شامل این موارد است:

  • درمان هاي اشاره شده در مراحل قبل
  • بررسي از نظر امكان انجام پيوند قلب، دستگاه كمكي براي انقباض بطن ها، جراحي قلب، تزريق مداوم داروهاي اينوتروپيك، درمان هاي تسكيني و درمان هايي كه در مرحله‌ي تحقيقاتي هستند.

 

مراحل «سی» و «دی» با عملكرد حفظ شده‌ي بطن چپ

در اين شرايط برنامه‌ي درماني شامل موارد زير خواهد بود:

  • درمان هاي فهرست شده در مراحل «آ» و «بی»
  • درمان دارويي بيماري هايي كه مي‌توانند باعث ايجاد يا بدتر شدن نارسايي قلبي شوند؛ مانند ديابت، فيبريلاسيون دهليزي، فشارخون بالا، چاقي، بيماري عروق كرونري، بيماري هاي ريوي مزمن، كلسترول بالا و بيماري كليوي
  • مصرف ديورتيك براي تسكين علائم

 

نارسايی قلب چگونه درمان می‌شود؟

درمان شما به نوع نارسايي و عامل ايجاد كننده‌ي آن بستگي دارد. مصرف دارو و تغيير سبك زندگي جزئي از برنامه‌ي درماني تمام بيماران است. تيم درماني شما با در نظر گرفتن وضعيت بيماريتان بهترين درمان را براي شما انتخاب خواهند كرد. در بخش بالا به تفکیک نوع نارسایی، درمان‌های مرحله توضیح داده‌شد.

 

نارسايی قلب چگونه كيفيت زندگي را تحت تاثير قرار می‌دهد؟

ممكن است حتي در صورت دريافت درمان درست و كافي، فعاليت شما به دليل بيماري محدود شود. اما بسياري از بيماران در اين شرايط هم قادر به داشتن زندگي خوب و لذت بردن از آن هستند. وضعيت باليني مناسب، كاملا به قدرت عضله‌ي قلب شما براي پمپاژ خون، پاسخ شما به درمان و پيگيري جدي درمان توسط شما وابسته است. خود مراقبتي (مصرف منظم داروها، فعال بودن، رژيم غذايي كم سديم، حساس بودن نسبت به علائم و درجريان گذاشتن تيم درمان از روند بهبود يا تشديد علائم، پيگيري انجام ويزيت هاي مرتب) و داشتن سبك زندگي سالم از مهمترين پايه هاي درمان است.
ازآنجايي كه نارسايي قلبي يك بيماري مزمن است بايد درمورد آن مرتبا با پزشكتان و خانواده‌ي خود در ارتباط باشيد و درمورد آنچه ترجيح مي‌دهيد به عنوان مراقبت براي شما انجام بگيرد، آگاهشان كنيد. بهتر است درمورد تمايل يا عدم تمايل به دريافت گزينه هاي درماني‌ كه براي افزايش طول عمر شما استفاده مي‌شوند، در زماني كه توانايي آن را داريد با آنها صحبت كنيد تا در دوره‌ي ناتواني مطابق ميل شما رفتار شود.

 

شما مهمترين جزء از برنامه‌ی درمان هستيد

حفظ سلامت قلبي شما و حركت به سوي آن به عهده‌ي خود شماست. داروهاي خود را مرتب و طبق دستور تجويز شده مصرف‌كنيد. رژيم غذايي كم سديم داشته باشيد. نسبت به تغييرات وزنتان حساس باشيد. سبك زندگي سالمي داشته باشيد. پيگير انجام ويزيت هاي مرتب باشيد و تيم درمان را از وضعيت دقيق علائم خود آگاه كنيد. اگر سوال يا ابهامي در مورد هركدام از اجزاي برنامه درمانيتان داريد از تيم درماني يا پزشكتان اطلاعات بگيريد.

 

ترجمه: دکتر اشکان یحیوی
ویرایش و تصحیح: دکتر حسن ریاحی
آخرین به روز رسانی: تابستان ۱۳۹۷