بیماری روماتیسمی قلب
بیماری روماتیسمی قلب چیست؟
شیوع بیماری روماتیسمی قلب چقدر است؟
علائم بیماری روماتیسمی قلب چیست؟
چه چیزی باعث بیماری روماتیسمی قلب میشود؟
آیا بیماری روماتیسمی قلب مسری است؟
عوامل خطر بیماری روماتیسمی قلب؟
عوارض بیماری روماتیسمی قلب
بیماری روماتیسمی قلب چگونه تشخیص داده میشود؟
چه آزمایشهایی برای تشخیص بیماری روماتیسمی قلب انجام میشوند؟
بیماری روماتیسمی قلب چگونه درمان میشود؟
بیماری روماتیسمی قلب وضعیتی است که در آن دریچههای قلب بعلت تب روماتیسمی آسیب میبینند. این وضعیت معمولاً پس از یک عفونت درماننشدهٔ استرپتوکوکی، مانند گلودرد چرکی، رخ میدهد. خطر ابتلا در افرادی که در کشورها یا مناطقی با دسترسی محدود به آنتیبیوتیک زندگی میکنند بیشتر است. این بیماری ممکن است به مشکلات جدیتری از جمله نارسایی قلبی منجر شود. اگرچه داروها و جراحی از روشهای اصلی درمان محسوب میشوند، اما هنوز درمان قطعی برای آن وجود ندارد.
بیماری روماتیسمی قلب چیست؟
بیماری روماتیسمی قلب نوعی آسیب به دریچههای قلب است که بر اثر تب روماتیسمی ایجاد میشود. عفونتهای باکتریایی استرپتوکوکی گروه آ میتوانند زمینهساز بروز تب روماتیسمی باشند. عفونتهایی مانند گلودرد استرپتوکوکی یا تب مخملک پاسخ ایمنی بدن را فعال میکنند و این واکنش میتواند التهاب گستردهای در بدن ایجاد کند. التهاب ناشی از تب روماتیسمی میتواند موجب آسیب دائمی به دریچههای قلب شود.
دریچههای قلب مسئول هدایت صحیح جریان خون در قلب هستند. هنگامی که این دریچهها آسیب میبینند، حجم خون عبوری کاهش مییابد و حتی ممکن است بخشی از خون به مسیر نادرست بازگردد.
شیوع بیماری روماتیسمی قلب چقدر است؟
بیماری روماتیسمی قلب در مناطق کمدرآمد یا در حال توسعه، جایی که دسترسی به آنتیبیوتیک برای درمان عفونتهای باکتریایی محدود است، شیوع بیشتری دارد. سالانه حدود ۳۰۰ هزار نفر در جهان بر اثر این بیماری جان خود را از دست میدهند و بیش از ۴۰ میلیون نفر در دنیا به آن مبتلا هستند.
کودکان و نوجوانانی که عفونت استرپتوکوکی، مانند گلودرد چرکی، در آنها بهموقع درمان نمیشود، بیش از دیگران در معرض ابتلا به تب روماتیسمی قرار دارند؛ این وضعیت معمولاً در سنین ۵ تا ۱۵ سالگی دیده میشود. علائم آسیب قلبی ممکن است سالها پس از برطرف شدن عفونت ظاهر شوند و بسیاری از افراد نشانههای بیماری روماتیسمی قلب را در اوایل بزرگسالی تجربه میکنند.
علائم بیماری روماتیسمی قلب چیست؟
برخی افراد ممکن است هنگام بروز تب روماتیسمی حاد، علائم درگیری قلب را تجربه کنند. با این حال، در بیشتر موارد نشانههای بیماری روماتیسمی قلب تا سالها پس از عفونت استرپتوکوکی یا تب روماتیسمی بروز نمیکنند.
افرادی که دچار آسیب قلب شدهاند ممکن است با علائم زیر مواجه شوند:
- درد قفسه سینه
- خستگی
- سوفل قلبی (صدای غیرطبیعی ناشی از عبور خون از دریچه آسیبدیده)
- تنگی نفس هنگام فعالیت، در حالت استراحت یا هنگام دراز کشیدن
- ورم شکم، دستها یا پاها
- تپش قلب یا آریتمیهایی مانند فیبریلاسیون دهلیزی
- سرفه همراه با خون
چه چیزی باعث بیماری روماتیسمی قلب میشود؟
التهاب ایجادشده در دریچههای قلب بر اثر تب روماتیسمی علت اصلی بروز بیماری روماتیسمی قلب است. این آسیب ممکن است بهصورت ناگهانی پس از یک دوره تب روماتیسمی ایجاد شود، یا در نتیجهٔ عفونتهای مکرر و درماننشدهٔ استرپتوکوکی بهتدریج پیشرفت کند. تداوم التهاب موجب اسیب دریچههای قلب میشود.
آیا بیماری روماتیسمی قلب مسری است؟
خیر، خودِ بیماری روماتیسمی قلب مسری نیست. اما گلودرد استرپتوکوکی مسری است و در صورت درماننشدن میتواند منجر به تب روماتیسمی شود؛ وضعیتی که عامل اصلی آسیب دریچههای قلب است.
عوامل خطر بیماری روماتیسمی قلب
احتمال ابتلا در افرادی بیشتر است که:
- دسترسی کافی به مراقبت پزشکی یا آنتیبیوتیک ندارند.
- عفونتهای مکرر و درماننشدهٔ استرپتوکوکی را تجربه میکنند.
- در محیطهای شلوغ یا با شرایط بهداشتی نامناسب زندگی میکنند.
عوارض بیماری روماتیسمی قلب
تب روماتیسمی میتواند حتی ۲۰ تا ۳۰ سال پس از ابتلا اثرات خود را بر قلب بر جای بگذارد. افرادی که چند بار دچار تب روماتیسمی شدهاند یا در سنین پایین مبتلا شدهاند، معمولاً عوارض بیماری را زودتر تجربه میکنند.
یک یا چند دریچهٔ قلب ممکن است دچار موارد زیر شوند:
- تنگی دریچه
- نارسایی دریچه (بازگشت خون به سمت اشتباه)
بیماری روماتیسمی قلب بیشتر دریچهٔ میترال و سپس دریچهٔ آئورت را درگیر میکند.
این بیماری میتواند منجر به عوارض زیر شود:
- آریتمیها (مانند فیبریلاسیون دهلیزی)
- نارسایی قلبی
- اندوکاردیت عفونی (عفونت دریچههای قلب)
- فشار خون بالای ریوی
برخی از این عوارض میتوانند خطر بروز لختهٔ خون یا سکتهٔ مغزی را افزایش دهند.
خطر در دوران بارداری
بیماری روماتیسمی قلب در دوران بارداری میتواند بسیار خطرناک باشد، زیرا در این دوره حجم خون بدن افزایش مییابد و قلب ناچار است با فشار بیشتری فعالیت کند. اگر دریچههای قلب آسیبدیده باشند، این افزایش بار کاری میتواند منجر به بروز عوارض جدی برای مادر شود و سلامت جنین را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
بیماری روماتیسمی قلب چگونه تشخیص داده میشود؟
پزشک برای تشخیص این بیماری موارد زیر را ارزیابی میکند:
- بررسی علائم بیمار
- انجام معاینهٔ فیزیکی
- مرور سابقهٔ بیماریها، از جمله تبها یا عفونتهای باکتریایی قبلی
چه آزمایشهایی برای تشخیص بیماری روماتیسمی قلب انجام میشوند؟
- آزمایش خون برای بررسی نشانههای التهاب یا افزایش پاسخ ایمنی
- عکس قفسهٔ سینه برای یافتن علائم نارسایی قلب
- اکوکاردیوگرام (سونوگرافی قلب) جهت تشخیص تنگی یا نارسایی دریچه
- نوار قلب (ECG) برای ارزیابی ریتمهای غیرطبیعی قلب
بیماری روماتیسمی قلب چگونه درمان میشود؟
روشهای درمانی میتوانند علائم را کنترل و روند پیشرفت بیماری را کند کنند، اما درمان قطعی برای این بیماری نیستند.
۱. داروها
- داروهای کنترل نارسایی قلب یا آریتمیها
- داروهای ضدانعقاد برای کاهش خطر لخته یا سکته، بهویژه در بیماران مبتلا به تنگی دریچهٔ میترال یا فیبریلاسیون دهلیزی
۲. روشهای کمتهاجمی
در مواردی که تنها دریچهٔ میترال دچار تنگی باشد و سایر مشکلات دریچهای وجود نداشته باشد، پزشک ممکن است والووپلاستی انجام دهد؛ روشی که طی آن دریچهٔ تنگشده بازتر میشود تا جریان خون بهتر برقرار گردد.
۳. جراحی
در موارد شدید، ممکن است جراحی دریچهٔ قلب ضرورت پیدا کند. گزینههای جراحی شامل:
- ترمیم دریچههای آسیبدیده
- تعویض دریچه با دریچهٔ مصنوعی یا دریچهٔ بافتی در صورت غیرقابل ترمیم بودن
- انجام روش راس، که طی آن یکی از دریچههای سالم بیمار جایگزین دریچهٔ آسیبدیده میشود و سپس یک دریچهٔ جدید برای جایگزینی دریچهٔ جابهجا شده قرار داده میشود.